Het denktankdenken

Soort:Artikel
Onderwerp:Denktankdenken
Auteur:Michael Korenbrood
Medium:VPRO Gids
Datum:06-02-1993
Pagina:2-3


 
Zondag zijn Van Kooten en De Bie na een afwezigheid van zes weken terug op het scherm. Te oordelen naar de talrijke werklieden decorbouwers, schilders en behangers die het Keekstudiootje de afgelopen dagen bevolkten, zijn er veranderingen op til bij Keek op de Week. Michael Korenbrood probeerde er achter te komen of het luide getimmer en gezang ook een inhoudelijke vernieuwing inluidt.
 
Keek Op De Week start zondag 7 februari met een nieuwe serie van tien uitzendingen, twee weken later dan oorspronkelijk was gepland. Vanwaar deze vertraagde terugkeer? De beide eindredacteuren kan ik het niet vragen, zij bevinden zich in werkoverleg, onbereikbaar en vermoedelijk op Ameland, maar een rondgang langs insiders en achterbannen leert, dat het uitstel het gevolg is van de verwarring waaraan Van Kooten en De Bie ten prooi waren toen zij het eerste nummer in 1993 van HP/De TIJD onder ogen kregen. In haar prijzenswaardige zucht de tijdgeest te vangen, had de redactie van deze bluffy onder de weekbladen een 'met zorg geselecteerd gezelschap uit de wereld van politiek, wetenschap, media, cultuur en bedrijfsleven' de vraag voorgelegd wie de Invloedrijkste Opiniemakers van Ons Land zijn. De uitslag van deze belangwekkende enquete was meer dan verbijsterend:
1. Van Kooten & De Bie 11%
2. Ruud Lubbers 10%
3. Frits Bolkestein 9%
4. Elco Brinkman 6%
5. Hans van Mierlo 6%

 
Het is als met het bestijgen van een trap: zolang je er niet bij nadenkt gaat het allemaal vanzeif, maar niet zodra wordt men zich zijn benen en de te nemen treden bewust, of men komt onherroepelijk te struikelen. Uit de talloze achtergrondgesprekken die ik voerde, reconstrueer ik hun inzinking: plotseling werden Van Kooten en De Bie, die tot nu toe 'maar wat riepen', bevangen door het gewicht van de rol die zij kennelijk binnen onze samenleving vervullen. Van eenvoudige tv-komieken waren zij, zonder het zelf te beseffen, uitgegroeid tot primi inter pares. Hologig en bevend van faalangst hielden zij wekenlang piepend het bed. Er kwam geen woord meer uit! Het idee dat al hun uitspraken blijkbaar langs de een of andere weg vertaald werden in beleidsmaatregelen die tot in een volgende generatie zouden doorwerken, wierp hen in de diepste dip waarin zij ooit verkeerden. En wanneer Bill Clinton niet saxofoonspelend was geinaugureerd, lagen zij daar nu nog.
 
Dat zij terugklauterden uit het creatieve dal was het resultaat van een eenvoudige rekensom: zij mochten dan ouder zijn dan Amerika's Eerste Rock and Roll-President, maar dat was Mick Jagger ten slotte ook en zelf waren zij nog altijd jonger dan Frank Sinatra! En toen zij door de reeks gesprekken van Wim Kayzer onder andere begrepen hoe oud onze aarde zelf wel niet was, voelden zij zich opnieuw in staat de smaakmakende taak die hen door HP/DE THD was toebedeeld - een dragende rol die je je ergste vijand niet zou toewensen - naar eer, geweten en beste kunnen te vervullen.
 

Van Kooten en De Bie: hard toe aan eigen denktank
 
Maar er was intussen wel iets veranderd in het Nederland van 1993. Zomaar in je eentje of met zijn tweetjes een opinie maken en die dan even hupsakee ventileren, was even onverantwoordelijk geworden als een ritje op een blind paard door de porseleinkast. Nee, eigenmachtig hoog van de zendmast blazen, dat kon niet meer. Opinies kwamen niet uit jezelf, maar werden in denktanks gevormd, groepen intellectuelen die regelmatig bij elkaar kwamen, bij voorkeur op een Waddeneiland. om uit hun borrelpraat een leidraad te spinnen, aan de hand waarvan de postmoderne mens zijn weg zou kunnen vinden door het doolhof van de samenleving. Zo deed de 'Groep Zeevalking' van zich horen, de 'Club van Schiermonnikoog', de Stadspartij van Louis Ferron, denker Arie van der Zwan verblufte de wereld met een Manifest, de Rode Hoed van André van der Louw werkte in stilte keihard aan een nieuwe samenleving, Jaap van de Scheur kon het leiden niet laten en eiste solidariteit en er ging geen dag voorbij zonder een hartstochtelijke oproep van mega-inspirator Jan Schaefer. Eén ding werd Van Kooten en De Bie duidelijk: ze waren hard aan een eigen denktank toe.
 
Nu wilde het toeval dat zij in een platenzaak een oude schoolvriend tegen het lijf liepen. die ook op zoek was naar de dubbel-cd van Boney M. 'Rolf Kerstens!' riepen Van Kooten en De Bie in koor en hij was het. hun oude klassevertegenwoordiger, die nu met zijn tweede vrouw in Apeldoom woonde, waar hij nog een tijdje wethouder van Ruimtelijke Ordening was geweest, 'maar op die toko was ik gauw uitgekeken'. Rolf Kerstens, Nieuw Linkser van het eerste uur, wiens rol in de zestiger jarenrevolutie binnen de PVDA niet de geschiedenisboekjes zou halen ('men moet eigenlijk spreken van Elf over Rood, maar door een rotstreek van Han Lammers ben ik op een zijspoor gerangeerd'), werd jaren later gerehabiliteerd met een lidmaatschap van de Eerste Kamer. Een tweetal infarctjes maakte een einde aan zijn bestuurlijke loopbaan. Nu deed hij alleen nog maar dingen die hij zelf leuk vond, zodat hij in enkele denktanks... Kon het toevalliger? Negen cappucini's later was de Keek op de Week Denktank in kannen en kruiken, ja. zelfs al voorzien van een voorzitter: Rolf Kerstens.
 
Kan de kersverse denktanker grosso modo schetsen waar het heen zou moeten met Keek op de Week, wanneer dit programma althans zijn opinievormende rol wil blijven spelen?
Kerstens: 'Ik ga een heel eind mee met Fukuyama. Er is wel het een en ander gebeurd na de val van de Berlijnse Muur, maar het is zaak het proces te objectiveren. Kijk naar de teloorgang van het collectieve idealisme en de gapende kloof tussen burger en politiek, maar aan de andere kant kiest meer dan de helft van de Engelsen unverfroren de zijde van Prins Charles. Hoeveel jongeren lopen er tegenwoordig niet met messen op zak en ik weet niet of dat huisje-boompje-beestje-denken zo verwerpelijk is. Dat tegelijk met de komst van het vrouwencondoom, de pitbull en monseigneur Gijsen verdwijnen is typerend voor het hedendaagse Europa. Maar daar lees ik dan weer niks over bij meneer Enzensberger!'
 
Kan Rolf Kerstens misschien iets minder concreet zijn?
'Willen wij de samenleving weer maakbaar maken, afgezien van de vraag of dat wenselijk is, dan moeten wij als kerngroep binnen het beinvloedingsforum - want dat is de functie van een denktank, niet vergeten - durven krimpdenken.'
 
Krimpdenken?
'De ontmythologisering van het groeipraten. We moeten de moed opbrengen, in een tijd waarin de instabiliteit en het versplinterd wereldbeeld tastbaar worden, om ons af te vragen wie er recht op geluk hebben en waarom. Binnen het individualiseringsproces is het onontkoombaar dat wij ons leven leren zeven en onze zinnen leren pinnen. Anders zie ik het somber in. Denken in goed en kwaad, links en rechts, voor en tegen zijn fossiele rudimenten van een vooruitgangsgeloof dat zichzelf van binnenuit opblaast als je ziet met welke seculariserings-processen men op nauwelijks tweehonderd kilometer afstand worstelt. Kijk, als we iets van dit denktankdenken bij Keek op de Week kunnen implanteren, dan kan dit millennium nog heel wel ontdeconfituren. Met of zonder saxofoon!'
 
Zondag, Nederland 3, 20.10 uur
 

 
Terug naar Bibliografie